Секој од нас има барем една навика која би сакал да ја промени – пушење, прекумерно користење на социјални мрежи, доцно легнување или постојано одложување на обврските. Иако свесно знаеме дека овие навики не се добри за нас, сепак често ни е тешко да се откажеме од нив. Зошто е тоа така?
Мозокот и наградниот систем
Научниците објаснуваат дека лошите навики се поврзани со таканаречениот „награден систем“ во мозокот. Секогаш кога ќе направиме нешто што ни предизвикува задоволство – било тоа да е вкусна храна, цигара или лајк на социјална мрежа – мозокот лачи допамин, хормон кој ни дава чувство на награда и среќа. Со тек на време, мозокот почнува да ја бара оваа награда сè почесто, а тоа доведува до создавање навика.
Зоната на комфор
Лошите навики често се и начин на справување со стрес. Пушењето, на пример, не им дава реално решение на проблемите, но за многу луѓе претставува ритуал што создава илузија на смирување. Човекот по природа тежнее кон познато и удобно, дури и ако тоа „удобно“ е штетно на долг рок. Затоа, мозокот ја доживува промената како закана и се обидува да не врати во старата рутина.
Недостаток на мотивација и трпение
Многумина сакаат резултат „преку ноќ“. Сепак, менувањето навики е процес кој бара време, посветеност и дисциплина. На пример, ако некој сака да почне да вежба, резултатите нема да се видат веднаш. Тоа често доведува до разочарување и враќање на старите навики.
Социјалното опкружување
Луѓето околу нас имаат огромно влијание врз тоа дали ќе успееме да се откажеме од лошите навики. Ако пријателите и семејството постојано практикуваат нешто што се обидуваме да го оставиме (како пушење или нездрава храна), шансите за успех значително се намалуваат. Мозокот е многу подложен на таканареченото „социјално имитирање“.
Како да ги замениме лошите навики?
Добрата вест е дека навиките може да се променат – но не со целосно откажување, туку со замена. Психолозите велат дека многу поуспешно е кога ќе најдеме здрава алтернатива за старата навика.
- Наместо цигара – кратка прошетка или длабоко дишење.
- Наместо скрол на телефонот – читање неколку страници книга.
- Наместо брза храна – вкусен, но здрав домашен оброк.
Малите чекори прават голема разлика
Експертите препорачуваат да не се обидуваме да го смениме целиот живот одеднаш. Поставувањето мали и реални цели е многу поефикасно. Ако сакаме да се откажеме од шеќер, првиот чекор може да биде намалување на газираните пијалоци. Откако тоа ќе стане нова навика, продолжуваме со следниот чекор.
Заклучок
Лошите навики се резултат на биолошки, психолошки и социјални фактори. Сепак, со трпение, поддршка и правилен пристап, секоја навика може да се замени со подобра. Не станува збор за тоа дали имаме доволно сила на волја, туку дали сме подготвени постепено да го менуваме начинот на кој го наградуваме сопствениот мозок.
